Kategoria: Nauka i osobowość

BADANIA EMPIRYCZNE

Ponieważ rozporządza obec­nie innymi informacjami, ponieważ nie jest skrępowany poprzednimi metodami rozwiąza­nia, łatwiej mu w świeży sposób spojrzeć na cały problem, łatwiej odkryć nowy kierunek poszukiwań i sformułować bardziej racjonalne podcele. Często inne spojrzenie na problem jest jednoznaczne z jego

OSOBOWOŚĆ AKTU ODKRYCIA

Powiedziałem już, że twórczość naukowa polega na rozwiązywaniu nowych problemów. Dotychczas zbyt mało miejsca poświęciłem jej specyficznym cechom; nie omawiałem osobli­wości aktu odkrycia, które odróżniają go od zwykłego rozwiązania łamigłówki. Lista takich osobliwości na pewino godna jest uwagi. Psycholog holenderski De

ZASKAKUJĄCE REZULTATY

Te zaskakujące rezultaty można dość prosto zinterpretować. Arcymistrzowie stosowali mocniejsze heurystyki, któ­re pozwalają znaleźć właściwy kierunek poszu­kiwań i które selekcjonują kombinacje wyraź­nie niekorzystne. Sądzę, że analogicznie wy­gląda sprawa z badaniami naukowymi. Uczony szczególnie uczony wybitny — posiada w pamięci trwałej system

PROBLEM W NAUKACH

W rozwiązywaniu wielu problemów — szczególnie w naukach fizycznych i biologicz­nych — dużą rolę odgrywa aparatura i przy­rządy techniczne. Pozwalają one na doskonal­szą obserwację przyrody. Bez nich wiele odkryć byłoby niemożliwych. Leeuwemhoek opisał nowe zjawiska dzięki mikroskopowi. Teleskop wykryty przez

NIEWIELE DZIEDZIN

Niewiele jest dziedzin, w których wiedza odgrywałaby taką rolę jak w nauce. Einstein nigdy nie odkryłby teorii względności, gdyby uprzednio nie studiował prac Lorentza, Max- wella czy Minkowskiiego. Dopiero po zapozna­niu się z wieloma badaniami poprzedników np. Pawłowa, Skinner mógł

W NAUCE

Chociaż w nauce — szcze­gólnie-w nauce godnej tego miana — dominuje motywacja poznawcza, to jednak byłoby nie­rozsądne pomijanie innych rodzajów motywów; często poważne znaczenie mają czynniki rywa- lizacyjne. J. D. Watson w swojej pięknej książce opisuje „grę o pierwszeństwo”, która

TWIERDZENIA O ODKRYCIACH

Słyszałem opinię, że twierdzenia o odkry­ciach naukowych są albo niejasne, albo fał­szywe. Jest to diagnoza zbyt surowa. Rozsąd­niej byłoby powiedzieć, że — odrzucając mistyfikacje — naukoznawcy i psycholodzy sformułowali szereg hipotez, rzucających pewne światło na akt odkrycia. Wiemy obecnie, że

WIELE OTWARTYCH SPRAW

W dalszym ciągu wiele spraw jest otwartych. Nie znamy listy heurystyk, jakie uczeni stosu­ją. Mechanizm funkcjonowania pamięci trwa­łej i świeżej wymaga dalszych badań. Żadna z prób wyjaśnienia zjawiska olśnienia nie jest wystarczająca. Jednak mój niepokój wzbudza nie tyle fragmentaryczność wiedzy, ile

SZTUKA KRYTYCZNEGO MYŚLENIA

Umiejętność krytycznego myślenia odgrywa w nauce większą rolę, niż się na ogół sądzi. Dzięki niej uczony zdolny jest obiektywnie ocenić oryginalność i użyteczność hipotez oraz ! teorii naukowych; umie odróżnić prace znaczą­ce od prac wtórnych. Co więcej, krytyka do­tychczasowego stanu

KRYTYCZNE MYŚLENIE

Pierwszy — zwa­ny subiektywnym — wiąże się z procesem formułowania sądów krytycznych przez po­szczególnych uczonych. Naukoznawcę intere­suje to, jak przebiega ten proces i jakie czyn­niki osobowościowe oraz poznawcze decydują o  jednostkowej opinii. Drugi punkt widzenia zwany instytucjonalnym — polega na ana­lizie rozbudowanego

O SĄDACH KRYTYCZNYCH

W procesie myślenia uczony formułuje sądy, które zawierają ocenę wyników (wytworów). pracy naukowej. Przedmiotem oceny mogą być hipotezy i teorie naukowe, metody badań empirycznych i użyteczność aparatury. Sądy krytyczne często dotyczą artykułów, książek czy monografii. Wszystko, co znajduje się w’,

INTEGRACJA KRYTERIÓW

W fazie drugiej następuje integracja kryteriów; scalanie ich w sąd ogólny. Faza ta wymaga syntetycznego myślenia. Za­łóżmy, że recenzent ocenia wartość artykułu naukowego. Na wstępie wybrał następujące kryteria: a — oryginalność twierdzeń; b — stopień ich uzasadnienia; c — prostota